Một phần lân sau khi bón có thể bị giữ lại trên bề mặt khoáng đất hoặc chuyển sang dạng khó tan. Lân vẫn còn đó, nhưng rễ khó hấp thu ngay. Vì vậy, muốn tận dụng tốt phân lân, nhà vườn cần quan tâm cả lượng đã bón lẫn khả năng cây sử dụng nguồn lân này.
Fulvic có thể giúp cây hấp thu lân tốt hơn nhờ tác động đến quá trình giữ lân trong đất và hỗ trợ rễ phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào đất, sản phẩm và cách dùng. Hiểu rõ những tác động này sẽ giúp nhà vườn quyết định có nên bổ sung fulvic và cần theo dõi gì trước khi điều chỉnh lượng phân lân.
Vì sao lân có trong đất mà cây vẫn khó hấp thu?
Rễ hấp thu lân chủ yếu dưới dạng phosphate hòa tan trong nước có trong đất. Sau khi bón phân, một phần phosphate có thể bám lên bề mặt khoáng hoặc kết hợp với các chất khác thành hợp chất ít tan. Ở đất chua, các khoáng chứa sắt và nhôm có thể giữ chặt lân; còn trong đất kiềm giàu canxi, lân dễ kết hợp với canxi thành các dạng phosphate ít tan.
Lân bị giữ lại vẫn có thể được giải phóng dần khi điều kiện trong đất thay đổi. Tuy nhiên, quá trình này có lúc diễn ra chậm hơn tốc độ cây hút lân. Vì thế, một vườn đã bón lân qua nhiều năm vẫn có thể thiếu lượng lân hòa tan cần thiết ở một giai đoạn sinh trưởng.
Ngay cả phần lân hòa tan cũng cần ở gần rễ để cây sử dụng được, vì lân di chuyển trong đất tương đối ít. Phân nằm quá xa vùng rễ, đất khô kéo dài hoặc rễ bị hư đều có thể làm cây hút lân kém. Đây là những nguyên nhân cần phân biệt trước khi quyết định bón thêm phân hay bổ sung fulvic.
Fulvic hỗ trợ cây hấp thu lân bằng cách nào?
Với phần lân đang bị đất giữ lại, fulvic có thể liên kết với các ion kim loại như sắt, nhôm và canxi, đồng thời tương tác với bề mặt khoáng đang giữ phosphate. Những tác động này có thể làm thay đổi quá trình giữ và giải phóng lân, giúp một phần lân đi vào nước trong đất để rễ hấp thu.
Ngoài tác động đến lân trong đất, fulvic còn có thể hỗ trợ rễ phát triển, giúp cây tiếp xúc với nhiều đất hơn. Nhờ đó, lượng lân cây hấp thu có thể tăng ngay cả khi chỉ tiêu lân dễ tiêu trong mẫu đất thay đổi ít.
Mức cải thiện này thay đổi giữa các vườn vì pH, thành phần khoáng và chất hữu cơ trong đất ảnh hưởng đến quá trình giữ, giải phóng lân. Bản thân các sản phẩm fulvic cũng khác nhau về nguyên liệu, cách sản xuất và liều dùng. Vì thế, cần theo dõi cây ngay tại vườn để biết việc bổ sung có mang lại lợi ích hay không.
Xem lại đất, rễ và lượng lân đã bón trước khi bổ sung
Khi cây phát triển kém, hãy bắt đầu từ vùng đất quanh rễ: đất có bị khô hoặc đọng nước không, phân đã được bón ở vị trí nào, rễ có dấu hiệu hư hay không. Nếu rễ đang bị ảnh hưởng bởi úng hoặc bệnh, cần xử lý nguyên nhân đó trước. Bài cây chậm ra rễ dù đã dùng humic, fulvic hướng dẫn thêm cách kiểm tra khi cây chậm hồi phục.
Sau khi kiểm tra vùng rễ, xem lại các lần bón phân để biết lượng lân đã đưa vào đất. Lân có thể đến từ phân lân đơn, DAP, NPK và cả phân hữu cơ có công bố thành phần này. Muốn cộng các nguồn lại với nhau, cần quy đổi về cùng đơn vị P₂O₅; nếu chỉ đếm số bao, rất dễ bỏ sót hoặc tính trùng.
Ví dụ, trong một giai đoạn chăm sóc đã dùng 50 kg DAP/ha, chứa 46% P₂O₅, cùng 100 kg NPK 16-16-8/ha. Lượng P₂O₅ từ 2 nguồn được tính như sau:
| Nguồn phân trong ví dụ |
P₂O₅ cung cấp (kg/ha) |
| DAP: 50 kg sản phẩm/ha × 46% | 23 |
| NPK 16-16-8: 100 kg sản phẩm/ha × 16% | 16 |
| Tổng từ 2 nguồn | 39 |
Mức 39 kg P₂O₅/ha là lượng đã bón trong ví dụ, còn cây hút được bao nhiêu phụ thuộc vào đất và bộ rễ. Ví dụ này chỉ minh họa cách tính, không phải liều khuyến nghị. Với vườn cà phê, có thể tham khảo thêm cách chọn và tính lượng phân lân để cộng đủ các nguồn trong kế hoạch bón.
Nếu đã bón lân nhiều năm mà cây vẫn phát triển kém, phân tích đất sẽ giúp đánh giá phần lân còn có khả năng cung cấp cho cây. Nên xem chỉ tiêu lân dễ tiêu cùng pH, rồi nhờ đơn vị chuyên môn đọc kết quả theo loại đất và cây trồng. Kết hợp kết quả này với lịch sử bón phân sẽ có cơ sở rõ hơn để quyết định cần bổ sung lân, điều chỉnh cách bón hay thử dùng fulvic.
Phối hợp fulvic và phân lân thế nào cho hợp lý?
Nếu muốn fulvic tác động đến nguồn lân trong đất, chọn sản phẩm có hướng dẫn bón hoặc tưới vào vùng rễ. Liều, thời điểm và cách pha cần theo nhãn của từng sản phẩm, vì thành phần và nồng độ giữa các loại có thể khác nhau. Phần hướng dẫn sử dụng fulvic trình bày thêm cách chọn đường dùng và đọc thành phần sản phẩm.
Khi đọc thành phần, nhớ tính cả dinh dưỡng đi kèm. Chẳng hạn, Multibon công bố NPK 4-0-11, nên cần cộng lượng đạm và kali từ sản phẩm vào kế hoạch bón chung. Công thức này không công bố P₂O₅; lượng lân cây cần vẫn phải được cân đối từ đất và các nguồn phân khác.
Sau khi chọn sản phẩm, bố trí bón hoặc tưới lúc đất đủ ẩm và thoát nước tốt. Đặt phân lân ở vùng có rễ hoạt động, theo cách bón phù hợp với cây trồng và loại phân. Làm đúng những việc này giúp rễ tiếp cận dinh dưỡng; nếu phân vẫn nằm xa rễ hoặc đất liên tục bị khô, bổ sung fulvic sẽ khó khắc phục được.
Trường hợp muốn pha fulvic và phân lân trong cùng một bồn tưới, cần kiểm tra thêm khả năng phối trộn. Chỉ dùng loại phân phù hợp với hệ thống tưới, đối chiếu hướng dẫn của cả 2 sản phẩm và thử trước với lượng nhỏ bằng chính nguồn nước sẽ sử dụng. Nếu xuất hiện cặn hoặc kết tủa, dừng phối trộn. Bài humic, fulvic có pha chung NPK được không giải thích kỹ hơn các bước kiểm tra này.
Dùng fulvic rồi có thể giảm phân lân không?
Muốn giảm phân lân, trước hết cần biết mức đang bón có vượt nhu cầu hay không và đất còn cung cấp được bao nhiêu. Vườn vốn bón dư có thể giảm phân dù chưa dùng fulvic, trong khi vườn thiếu lân vẫn cần được bổ sung. Vì vậy, không có một tỷ lệ giảm phân phù hợp cho mọi trường hợp sử dụng fulvic.
Để biết fulvic có đem lại lợi ích trong vườn, nên thử trên một phần diện tích trước. Chọn các ô có đất và sức cây tương đồng, giữ cùng lượng lân và cách chăm sóc, rồi so sánh nhóm có dùng fulvic với nhóm không dùng. Nếu sản phẩm có thêm đạm hoặc kali, cần cân đối cả phần dinh dưỡng này giữa các nhóm.
Khi kết quả kiểm tra đất và nhu cầu cây cho phép thử giảm lân, nên giữ thêm nhóm giảm lân nhưng không dùng fulvic. Nếu nhóm này vẫn phát triển tốt, việc giảm phân có thể đã phù hợp ngay cả khi chưa bổ sung fulvic. Cách so sánh đó giúp tránh nhầm lợi ích của việc giảm lượng phân dư với tác dụng của sản phẩm. Nên lặp lại ở nhiều ô có điều kiện tương đồng để giảm ảnh hưởng của chênh lệch đất và sức cây.
Với cây lâu năm, cần theo dõi đến các giai đoạn sinh trưởng và thu hoạch, thay vì chỉ nhìn lá xanh hoặc đọt mới sau vài lần tưới. Ghi lại năng suất, chất lượng nông sản và toàn bộ chi phí phân bón, sản phẩm bổ sung, công chăm sóc. Chỉ nên mở rộng cách làm khi cây duy trì được sinh trưởng, năng suất và khoản thu tăng thêm hoặc tiền phân tiết kiệm được đủ bù chi phí phát sinh.
