Giải pháp phòng trừ sâu bệnh trong giai đoạn phân hóa mầm hoa ở cây sầu riêng

Giai đoạn phân hóa mầm hoa, hay còn gọi là giai đoạn tạo mầm, là thời điểm rất quan trọng trong quy trình làm bông sầu riêng. Đây là lúc cây bắt đầu chuyển từ trạng thái sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh trưởng sinh sản. Nếu bộ lá cơi cuối bị chích hút, thân cành bị tổn thương hoặc bề mặt cành mang mầm bị rong rêu, nấm bệnh bao phủ, khả năng hình thành và phát triển mầm hoa sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt.

Trong thực tế, nhiều nhà vườn tập trung mạnh vào kỹ thuật xiết nước, đậy bạt, tạo khô và xử lý dinh dưỡng, nhưng lại chưa dành đủ sự quan tâm cho công tác phòng trừ sâu bệnh trong cùng thời điểm. Đây là một khoảng trống kỹ thuật khá đáng lưu ý, bởi cây muốn tạo mầm tốt thì trước hết phải có bộ lá đủ khỏe, thân cành đủ sạch và mô mang mầm không bị cản trở.

Bài viết dưới đây tổng hợp các nhóm sâu bệnh quan trọng trong giai đoạn phân hóa mầm hoa ở sầu riêng, đi theo hướng ứng dụng thực tế gồm làm gì, chọn hoạt chất nào và có thể tham khảo những sản phẩm nào trên thị trường. Nội dung thiên về giải pháp thương mại, phù hợp để nhà vườn hoặc đại lý dễ theo dõi và lựa chọn.

Vì sao cần phòng trừ sâu bệnh ngay từ giai đoạn tạo mầm?

Trong giai đoạn này, cây sầu riêng thường được đưa vào trạng thái khô hạn có kiểm soát để thúc đẩy chuyển pha sinh lý. Chính điều kiện khô, nóng, thiếu ẩm cục bộ hoặc biến động thời tiết trong thời gian xiết nước lại tạo điều kiện cho một số đối tượng gây hại phát triển mạnh hơn, đặc biệt là nhện đỏ và các bệnh cháy lá do stress.

Mặt khác, đây cũng là thời điểm các cành chính, cành mang quả cũ và vùng thân gốc cần được làm sạch để tạo điều kiện cho mắt cua thoát ra thuận lợi. Nếu rong rêu, nấm hồng hoặc bệnh thối thân xì mủ tồn tại sẵn trên cây, hiệu quả tạo mầm thường không cao và sức cây sau này cũng giảm đáng kể.

Vì vậy, thay vì chờ dịch hại bộc phát mới xử lý, hướng làm hiệu quả hơn là phòng ngừa sớm, đi đúng vào từng nhóm đối tượng chính và chọn giải pháp phù hợp với mục tiêu của từng vườn.

Nhóm sâu hại cần lưu ý trong giai đoạn phân hóa mầm hoa

Trị nhện đỏ khi cây bước vào giai đoạn siết nước

Nhện đỏ là đối tượng thường phát triển mạnh khi vườn bắt đầu khô, độ ẩm giảm và cây bước vào giai đoạn xiết nước. Chúng tập trung nhiều ở mặt dưới lá, chích hút dịch tế bào làm lá mất màu xanh, giảm quang hợp, nhanh già và dễ suy. Điều này đặc biệt bất lợi trong giai đoạn tạo mầm, vì bộ lá cơi cuối chính là nơi tích lũy và cung cấp nguồn dinh dưỡng cho quá trình hình thành mầm hoa.

Với đối tượng này, yêu cầu quan trọng nhất là phải phun kỹ mặt dưới lá. Nếu chỉ phun lướt qua mặt trên, hiệu quả thường thấp vì thuốc không tiếp cận đúng vị trí cư trú của nhện.

Các hoạt chất thường được sử dụng gồm Spirodiclofen, Fenpyroximate, Hexythiazox.

Một số sản phẩm thường được nhà vườn tham khảo gồm:

• Envidor (Bayer): Phù hợp khi cần kiểm soát nhện đỏ trong điều kiện khô hạn kéo dài, nhất là khi mật số bắt đầu tăng trên bộ lá cơi cuối.
• Ortus (Nihon Nohyaku): Thường được lựa chọn trong các chương trình luân phiên hoạt chất để hạn chế hiện tượng lờn thuốc ở nhện.
• Comite (Arysta): Là một lựa chọn quen thuộc trong nhiều vùng trồng sầu riêng khi cần xử lý nhện đỏ đang hiện diện rõ trên tán lá.

Phòng rầy xanh để bảo vệ cơi đọt cuối

Trong giai đoạn tạo mầm, cơi đọt cuối cần được bảo vệ tốt vì đây là bộ lá có vai trò nâng đỡ quá trình phân hóa mầm và nuôi bông sau này. Rầy xanh là đối tượng gây hại phổ biến trên lá vừa mở đến lá lụa. Chúng chích hút làm lá yếu, giảm độ dày lá, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp và làm giảm chất lượng nền lá cho giai đoạn ra hoa.

Với rầy xanh, thời điểm phun có ý nghĩa rất quan trọng. Thông thường nên phòng từ lúc lá vừa mở cho đến giai đoạn lá lụa, thay vì để đến khi lá đã bị chích hút rõ mới xử lý.

Các hoạt chất có thể tham khảo gồm Thiamethoxam, Imidacloprid, Clothianidin.

Một số sản phẩm thương mại thường được lựa chọn gồm:

• Actara (Syngenta): Được nhiều nhà vườn dùng trong giai đoạn bảo vệ đọt và lá non khi cần kiểm soát nhóm côn trùng chích hút.
• Confidor (Bayer): Là sản phẩm quen thuộc với nhiều đại lý và nhà vườn khi xây dựng chương trình phòng rầy đầu vụ.
• Chess (Syngenta): Thích hợp để đưa vào chương trình phòng rầy xanh theo hướng luân phiên, giảm áp lực sử dụng lặp lại một hoạt chất.

Ngừa sâu đục thân, đục cành trên thân và cành chính

Nếu nhện đỏ và rầy xanh ảnh hưởng trực tiếp đến bộ lá, thì sâu đục thân và đục cành lại gây tác động âm thầm nhưng rất nghiêm trọng lên hệ thân cành mang mầm. Chúng tạo ra vết thương cơ giới, làm suy yếu dòng vận chuyển nước và dinh dưỡng, đồng thời khiến các cành chính chuẩn bị ra hoa bị mất sức cục bộ.

Trong giai đoạn chuẩn bị tạo mầm, nên chủ động phun vào thân và cành chính, đặc biệt ở những vườn đã từng có tiền sử sâu đục hoặc có nhiều cành già, cành mang quả cũ.

Các hoạt chất có thể sử dụng gồm Abamectin, Emamectin benzoate.

Một số sản phẩm thường được tham khảo gồm:

• Voliam Targo (Syngenta): Phù hợp trong chương trình quản lý côn trùng gây hại trên thân cành, nhất là khi cần kết hợp tính thực dụng và mức độ phổ biến trên thị trường.
• Regent (BASF): Thường được biết đến như một lựa chọn quen thuộc trong nhiều chương trình quản lý sâu hại trên cây lâu năm.
• Reasgant (Vithaco): Có thể được cân nhắc trong các vườn cần thêm phương án lựa chọn theo hệ sản phẩm dễ tiếp cận ở đại lý địa phương.

Nhóm bệnh hại cần phòng trong giai đoạn tạo mầm

Phòng thối thân, xì mủ trước khi đậy bạt và xiết nước

Phytophthora là bệnh rất đáng ngại trên sầu riêng, đặc biệt ở những vườn từng có hiện tượng xì mủ, thối thân hoặc ẩm độ đất biến động thất thường. Trong giai đoạn chuẩn bị đậy bạt và xiết nước, việc quét gốc hoặc phun bảo vệ thân cành giúp giảm nguy cơ bệnh bùng phát trong lúc cây đang chịu stress sinh lý.

Cần lưu ý rằng một cây đang bước vào giai đoạn tạo mầm nhưng đồng thời bị xì mủ hoặc có vết bệnh hoạt động ở thân gốc sẽ rất khó đạt trạng thái sinh lý tốt để phân hóa mầm đồng đều. Vì vậy, xử lý Phytophthora ở giai đoạn này không chỉ là trị bệnh, mà còn là bước chuẩn bị nền cho quá trình làm bông.

Các hoạt chất thường dùng gồm Metalaxyl + Mancozeb, Fosetyl Aluminium, Phosphonate.

Một số sản phẩm thương mại có thể tham khảo gồm:

Ridomil Gold (Syngenta): Phù hợp trong các chương trình phòng bệnh thối thân xì mủ khi cần một lựa chọn phổ biến, dễ tìm và quen thuộc với nhà vườn.

Aliette (Bayer): Thường được nhắc đến trong các giải pháp quản lý bệnh do Phytophthora trên nhiều loại cây ăn trái lâu năm.

Agrifos 400: Có thể được cân nhắc trong những chương trình chú trọng bảo vệ thân cành trước thời điểm đậy bạt hoặc bước vào xiết nước sâu.

Tẩy rong rêu, nấm hồng để mắt cua thoát ra thuận lợi

Một trong những việc rất quan trọng trước khi cây bước vào giai đoạn ra mắt cua là làm sạch bề mặt cành mang mầm. Nếu rong rêu bám dày hoặc nấm hồng phát triển trên cành, lớp mô ngoài sẽ trở nên kém thông thoáng, làm cản trở quá trình mắt cua thoát ra và phát triển đồng đều.

Vì lý do đó, trong nhiều vườn sầu riêng, việc tẩy rong rêu và xử lý nấm hồng không chỉ là biện pháp vệ sinh vườn, mà còn là một phần của kỹ thuật chuẩn bị cành cho quá trình ra hoa.

Các hoạt chất có thể sử dụng gồm Copper Oxychloride, Validamycin, Hexaconazole.

Một số sản phẩm thường được nhà vườn tham khảo gồm:

Coc 85 (Vipesco): Là lựa chọn quen thuộc khi cần xử lý rong rêu và làm sạch bề mặt cành theo hướng sử dụng thuốc gốc đồng.

Vali (Lộc Trời): Thích hợp trong các chương trình xử lý nấm hồng, nhất là ở những vườn có tán rậm hoặc độ ẩm cao kéo dài.

Anvil (Syngenta): Có thể được sử dụng khi cần tăng hiệu quả phòng trừ nấm hại trên bề mặt thân cành.

Phòng thán thư để hạn chế cháy lá trong thời điểm cây bị stress

Khi cây sầu riêng bị xiết nước, bộ lá thường nhạy cảm hơn với các tác nhân gây bệnh, đặc biệt là bệnh thán thư. Nếu bệnh xuất hiện trong giai đoạn này, lá có thể bị cháy mép, xuất hiện đốm bệnh, khô đầu lá hoặc rụng sớm. Điều này làm giảm đáng kể năng lực quang hợp của cây, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng tạo mầm và nuôi mầm.

Do vậy, phòng thán thư trong giai đoạn phân hóa mầm nên được xem là một bước bảo vệ bộ lá trước stress, chứ không chỉ là xử lý một bệnh lá đơn lẻ.

Các hoạt chất có thể tham khảo gồm Azoxystrobin, Difenoconazole.

Một số sản phẩm thương mại phổ biến gồm:

Amistar Top (Syngenta): Thường được lựa chọn trong các chương trình phòng bệnh lá khi cây bước vào thời điểm nhạy cảm với stress sinh lý.

Nativo (Bayer): Là một phương án quen thuộc với nhiều nhà vườn khi cần bảo vệ bộ lá và giảm nguy cơ cháy lá, đốm lá trong giai đoạn xử lý mầm.

Gợi ý xây dựng giải pháp phòng trừ theo mục tiêu thực tế

Không phải vườn nào cũng gặp cùng một áp lực sâu bệnh. Vì vậy, thay vì mua thuốc rời rạc theo cảm tính, nhà vườn nên chọn giải pháp theo mục tiêu cụ thể.

• Nếu vườn đang bước vào giai đoạn xiết nước và có dấu hiệu lá mất xanh, mặt dưới lá có nhện, ưu tiên nên nghiêng về nhóm trị nhện đỏ kết hợp bảo vệ lá.
• Nếu vườn đang có cơi cuối và cần giữ lá sạch để chuẩn bị nuôi bông, nên ưu tiên nhóm phòng rầy xanh và thán thư lá.
• Nếu vườn có cành già nhiều rong rêu, từng mang trái vụ trước hoặc có tiền sử nấm hồng, cần đi theo hướng tẩy cành, làm sạch vị trí mắt cua và bảo vệ thân cành.
• Nếu vườn đã từng bị xì mủ, chảy nhựa hoặc có dấu hiệu tổn thương ở thân gốc, việc phòng Phytophthora trước khi đậy bạt là bước không nên bỏ qua.

Nói cách khác, giải pháp hiệu quả không nằm ở việc dùng thật nhiều loại thuốc, mà ở chỗ chọn đúng nhóm sản phẩm cho đúng mục tiêu của từng vườn.

Lưu ý khi lựa chọn sản phẩm thương mại

Trong nhóm sản phẩm phòng trừ sâu bệnh cho sầu riêng giai đoạn tạo mầm, trên thị trường hiện có nhiều thương hiệu lớn và quen thuộc như Bayer, Syngenta, BASF, Nihon Nohyaku, Vipesco, Lộc Trời, Vithaco hay Phân bón Đà Lạt. Mỗi sản phẩm có thế mạnh riêng về hoạt chất, độ phổ biến, khả năng tiếp cận tại đại lý và thói quen sử dụng của nhà vườn từng vùng.

Tuy nhiên, khi lựa chọn sản phẩm, nhà vườn vẫn nên lưu ý ba điểm. Thứ nhất là phải đọc kỹ thành phần hoạt chất để tránh mua nhiều sản phẩm khác tên thương mại nhưng trùng bản chất. Thứ hai là nên luân phiên hoạt chất giữa các lần xử lý nhằm giảm nguy cơ kháng thuốc. Thứ ba là cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng trên nhãn, đặc biệt về liều lượng, thời điểm phun và khả năng phối trộn.

Với các đơn vị kinh doanh vật tư nông nghiệp, cách tư vấn hiệu quả nhất không phải là giới thiệu càng nhiều sản phẩm càng tốt, mà là xây dựng bộ giải pháp gọn, rõ mục tiêu và dễ ứng dụng cho từng giai đoạn sinh lý của cây.

Kết luận

Giai đoạn phân hóa mầm hoa ở sầu riêng là thời điểm cần sự chuẩn bị đồng bộ giữa kỹ thuật xử lý sinh lý và công tác phòng trừ sâu bệnh. Một bộ lá khỏe, thân cành sạch bệnh và bề mặt cành thông thoáng sẽ tạo tiền đề quan trọng để cây ra mắt cua đồng đều, ra hoa thuận lợi và giữ được sức cho các giai đoạn sau.

Nếu xây dựng giải pháp theo hướng thương mại, nhà vườn có thể tập trung vào 5 nhóm chính gồm trị nhện đỏ, phòng rầy xanh, ngừa sâu đục thân đục cành, phòng thối thân xì mủ và tẩy rong rêu nấm hồng kết hợp phòng thán thư lá. Trên cơ sở đó, lựa chọn các hoạt chất phù hợp và tham khảo những sản phẩm uy tín sẽ giúp quá trình triển khai thực tế trở nên rõ ràng và dễ áp dụng hơn. Một chương trình phòng trừ tốt ở giai đoạn tạo mầm không chỉ giúp cây hạn chế sâu bệnh trước mắt, mà còn góp phần nâng cao chất lượng mầm hoa và hiệu quả làm bông cho cả vụ sầu riêng sau đó.