Thuốc kích rễ giâm cành: Chọn loại nào, sử dụng ra sao?

Cắt được vài cành khỏe, chấm thuốc rồi cắm vào khay, nhưng chỉ ít ngày sau cành đã héo hoặc thối gốc. Có mẻ còn bật chồi rồi mới hỏng, khiến người giâm tưởng đã thành công. Gặp tình huống này, điều cần kiểm tra là cành có được xử lý đúng và giữ đủ ẩm trong thời gian chờ ra rễ hay không.

Thuốc kích rễ có thể hỗ trợ cành hình thành rễ mới, nhưng kết quả còn phụ thuộc loại cành, giá thể và cách chăm sóc. Vì vậy, nên chuẩn bị từ trước khi cắt: chọn sản phẩm dùng cho cành cần giâm, đọc rõ cách xử lý gốc và bố trí khay ở nơi có thể giữ ẩm mà không bị sũng nước. Làm lần lượt các bước đó sẽ giúp tránh những lỗi thường gặp trong một mẻ giâm.

Thuốc kích rễ giâm cành có tác dụng gì?

Khi còn trên cây mẹ, cành được bộ rễ của cây cung cấp nước và dinh dưỡng. Sau khi cắt rời, cành phải hình thành rễ từ phần thân để tiếp tục sống. Những rễ mọc ở vị trí này được gọi là rễ bất định.

Auxin tham gia điều khiển quá trình hình thành rễ bất định. Các chế phẩm chứa IBA hoặc NAA bổ sung auxin cho phần gốc cành để hỗ trợ quá trình này. Hiệu quả thay đổi theo loài, giống, độ trưởng thành của cành và cách xử lý; có cây dễ ra rễ mà không cần bổ sung thuốc.

Điều đó giải thích vì sao cùng dùng một chế phẩm nhưng các mẻ giâm có thể cho kết quả khác nhau. Trước khi chọn thuốc, cần biết cây định nhân giống thích hợp với loại cành và thời điểm giâm nào. Nếu đang phân vân giữa các sản phẩm thường được giới thiệu là “kích rễ”, phần so sánh Atonik, auxin, humic và fulvic sẽ giúp phân biệt thành phần và mục đích sử dụng.

Chọn thuốc và chuẩn bị khay giâm

Khi đã xác định loại cành cần giâm, hãy tìm sản phẩm có hướng dẫn cho cách nhân giống đó. Đọc cả hoạt chất, hàm lượng, phần gốc cần xử lý và thời gian tiếp xúc. Chẳng hạn, cùng chứa IBA nhưng chế phẩm dùng nhúng nhanh và chế phẩm dùng ngâm có thể có cách pha khác nhau, nên cần đọc cả quy trình sử dụng.

Dạng sản phẩm cũng quyết định cách chuẩn bị. Có loại dùng trực tiếp, có loại phải pha trước; ngay với dung dịch, cần kiểm tra rõ là dung dịch dùng sẵn hay dạng đậm đặc. Có thể phân biệt như sau:

Nếu đang có sẵn humic hoặc fulvic để tưới cây, hãy kiểm tra sản phẩm có hướng dẫn xử lý cành giâm hay không. Liều tưới cây đã có rễ không dùng để tự pha thuốc ngâm cành. Khi sản phẩm chỉ hướng dẫn tưới hoặc phun cây đã trồng, nên chọn chế phẩm có chỉ dẫn giâm cành rõ ràng để thực hiện đúng ngay từ đầu.

Cùng lúc chuẩn bị thuốc, rửa sạch khay, cốc và dụng cụ; dùng giá thể sạch, giữ ẩm được nhưng thoáng và thoát nước tốt. Có thể chọn giá thể chuyên cho giâm cành hoặc trộn 1 phần peat (than bùn dùng làm giá thể) với 1 phần perlite (đá trân châu) theo thể tích. Làm ẩm giá thể trước, kiểm tra lỗ thoát nước và đặt khay tránh nắng trực tiếp. Khi mọi thứ đã sẵn sàng, mới cắt cành để hạn chế thời gian cành nằm chờ và mất nước.

Cách dùng thuốc kích rễ: Chấm bột, nhúng nhanh và ngâm cành

Mỗi cách xử lý có yêu cầu riêng về lượng dùng và thời gian tiếp xúc. Chọn cách nào thì làm đúng hướng dẫn của cách đó; không tự đổi nhúng nhanh thành ngâm lâu hoặc pha đậm hơn để rút ngắn thời gian xử lý.

Chấm bột trực tiếp

Lấy một ít bột ra dụng cụ sạch, vừa đủ cho đợt giâm. Nếu nhãn yêu cầu làm ẩm gốc, làm ẩm nhẹ rồi để ráo bớt trước khi chấm; sau đó gõ nhẹ để bỏ bột dư. Dùng que tạo lỗ trong giá thể rồi mới đặt cành xuống, giúp lớp bột ở gốc ít bị gạt mất khi cắm.

Phần bột đã dùng để chấm cành cần để riêng và xử lý theo hướng dẫn trên nhãn, không đổ lại vào hộp. Cách làm này giúp hạn chế đưa đất, nước hoặc mầm bệnh từ cành vào phần thuốc còn lại.

Nhúng nhanh bằng dung dịch

Nếu dùng dạng đậm đặc, đong và pha đúng lượng trước khi xử lý; tránh ước lượng bằng nắp chai nếu nhãn không quy định đơn vị đó. Lấy riêng một phần dung dịch, nhúng đoạn gốc đến độ sâu và trong thời gian được hướng dẫn; để ráo nếu nhãn yêu cầu rồi cắm vào giá thể.

Với phương pháp nhúng nhanh, thời gian thường được tính bằng giây. Kéo dài thời gian tiếp xúc có thể làm lượng hoạt chất đi vào cành tăng quá mức và gây tổn thương. Nên đặt sẵn khay bên cạnh và xử lý từng đợt vừa sức, để có thể lấy cành ra đúng lúc.

Ngâm phần gốc cành

Với phương pháp ngâm, gốc cành tiếp xúc với dung dịch lâu hơn và thường dùng nồng độ thấp hơn so với nhúng nhanh. Chỉ thực hiện khi chế phẩm có hướng dẫn ngâm cho loại cành đang giâm. Trong lúc ngâm, đặt cành ở nơi mát, giữ đúng phần gốc cần tiếp xúc với dung dịch và theo dõi thời gian; nếu quy trình chỉ yêu cầu ngâm gốc, giữ phần lá ở phía trên.

Cách giâm cành hoa hồng

Khi tỉa hoa hồng, có thể chọn một ít cành khỏe để thử giâm. Ưu tiên cành có lá đã trưởng thành, phần thân không còn quá mềm và không có dấu hiệu sâu bệnh; bỏ những đoạn khô yếu. Chuẩn bị thuốc, giá thể và khay như trên, rồi thực hiện lần lượt:

1. Cắt và tỉa cành: Dùng kéo sạch, sắc cắt gọn phía dưới một mắt cành. Bỏ hoa, nụ và lá ở đoạn thân sẽ nằm trong giá thể; giữ lại một ít lá phía trên.
2. Xử lý gốc: Dùng bột, gel hoặc dung dịch theo hướng dẫn dành cho hoa hồng của chế phẩm đã chọn. Với dạng cần pha, ghi lại lượng thuốc và lượng nước đã dùng.
3. Cắm vào khay: Tạo lỗ trong giá thể đã làm ẩm, đặt cành đúng chiều gốc xuống dưới, rồi ép nhẹ xung quanh để cành đứng vững. Giữ lá phía trên mặt giá thể và xếp cành sao cho lá không chen chúc.
4. Giữ ẩm sau giâm: Đặt khay ở nơi có ánh sáng tán xạ, tránh nắng trực tiếp và gió mạnh. Nếu dùng chụp hoặc túi nhựa trong, bố trí để nhựa không ép lên lá và kiểm tra nhiệt độ bên trong.

Ghi ngày giâm, tên chế phẩm và cách xử lý lên nhãn cắm ở khay. Thông tin này giúp theo dõi từng mẻ, nhất là khi thử nhiều loại cành hoặc các cách xử lý khác nhau.

Chăm sóc cành đến khi có thể chuyển chậu

Sau khi cắm cành, việc quan trọng là hạn chế mất nước trong lúc rễ chưa hình thành. Cành cần không khí đủ ẩm quanh lá, còn giá thể cần vừa ẩm vừa thoáng ở phần gốc. Phân biệt 2 yêu cầu này sẽ giúp tránh việc thấy lá héo là tiếp tục tưới đẫm khay.

Kiểm tra độ ẩm trước khi tưới

Trước mỗi lần tưới, kiểm tra cả lớp giá thể bên dưới bề mặt. Nếu phần này còn ẩm, hãy xem thêm khay có bị nắng chiếu, gió lùa hoặc quá nóng trong chụp nhựa hay không. Chuyển khay về nơi sáng dịu và điều chỉnh cách giữ ẩm quanh lá nếu cành đang mất nước; chỉ bổ sung nước vào giá thể khi cần.

Chụp nhựa giúp giữ ẩm nhưng có thể nóng nhanh dưới nắng, nên cần kiểm tra khay hằng ngày và loại bỏ sớm cành có gốc mềm thối. Trong giai đoạn chưa có rễ, tránh trộn thêm phân khoáng đậm hoặc phân chuồng tươi vào giá thể vì dễ làm tổn thương mô cành và tăng nguy cơ hỏng mẻ giâm.

Có rễ rồi mới tập cho cây quen môi trường bên ngoài

Cành có thể bật chồi nhờ chất dự trữ ngay cả khi rễ chưa phát triển đủ. Vì vậy, trước khi chuyển chậu, nên quan sát rễ ở thành cốc trong hoặc lỗ thoát nước; hạn chế kéo cành lên kiểm tra vì rễ mới rất dễ đứt. Thời gian ra rễ thay đổi theo loại cành và điều kiện giâm, nên không ấn định một số ngày chung cho mọi mẻ.

Khi rễ đã phát triển đủ để giữ bầu, bắt đầu mở chụp hoặc túi từng ít một. Theo dõi lá trong quá trình mở: nếu cây héo rõ, giảm mức mở và cho cây thêm thời gian thích nghi. Khi lá vẫn tươi sau khi mở chụp, mới chuyển chậu nhẹ tay, giữ nguyên bầu và tiếp tục tránh nắng gắt trong thời gian đầu.

Cành giâm héo hoặc thối gốc: Kiểm tra theo dấu hiệu nào?

Dù đã chuẩn bị kỹ, một số cành vẫn có thể hỏng. Khi kiểm tra, hãy xem biểu hiện bắt đầu từ lá hay gốc, xuất hiện ngay sau xử lý hay sau vài ngày. Có thể bắt đầu từ các dấu hiệu dưới đây:

Sau khi tìm ra điểm cần sửa, hãy thử trên một mẻ nhỏ và chỉ thay đổi yếu tố đó, chẳng hạn cách giữ ẩm hoặc thời gian xử lý thuốc. Giữ các điều kiện còn lại giống nhau, ghi số cành đã giâm rồi đếm số cành sống, ra rễ sau cùng một khoảng thời gian. Nhờ vậy, lần giâm tiếp theo có thể điều chỉnh dựa trên kết quả thực tế của từng mẻ.