Hướng dẫn bón hữu cơ cho cà phê: Chọn loại nào, bao nhiêu và lúc nào?

Đến đợt chuẩn bị bón phân, nên mua bao nhiêu hữu cơ cho vườn cà phê? Nếu chọn phân chuồng theo khối, cần tính cả khối lượng vận chuyển và chu kỳ bón lại. Nếu chọn hữu cơ đóng bao, phải xem đúng loại và lượng dùng trên nhãn. Chốt được nguồn phân sắp bón rồi mới chia ra lượng cho từng gốc sẽ giúp chuẩn bị vật tư sát hơn.

Các mức dưới đây dùng để tham khảo khi bón hữu cơ cho cà phê vối đang kinh doanh ở Tây Nguyên, kết hợp với phân khoáng. Ví dụ quy đổi lấy vườn 1 ha có 1.100 gốc; khi áp dụng, cần thay bằng diện tích, số gốc thực tế và xem lại những nguồn hữu cơ đã bón trước đó.

Chọn nguồn hữu cơ phù hợp với điều kiện vườn

Có phân chuồng hoặc phụ phẩm nông nghiệp để ủ

Nếu có nguồn phân chuồng gần vườn, hãy kiểm tra quá trình ủ và chất lượng lô phân trước khi tính lượng mua. Phân còn mùi khai gắt, mùi chua thối hoặc nóng mạnh bên trong cần được kiểm tra, cần xử lý tiếp trước khi bón vào vùng rễ. Khi mua phân đã ủ, nên hỏi nguyên liệu, cách kiểm soát đống ủ và giai đoạn ủ chín, rồi xem trực tiếp lô thành phẩm xem đã đạt chuẩn để sử dụng chưa.

Một đống phân đã nguội vẫn cần được xem cùng những thông tin này, vì thiếu nước hoặc thiếu độ thoáng cũng có thể làm quá trình phân hủy chậm lại. Bài kiểm tra phân chuồng đã hoai để bón cà phê hướng dẫn kỹ hơn cách đánh giá trước khi đưa phân ra vườn. Với vỏ quả cà phê dùng làm phân bón, cần ủ thành compost trước.

Khi đã chọn được nguồn đạt yêu cầu, tính thêm độ ẩm và công vận chuyển. Phân nhiều nước sẽ nặng hơn, còn lượng chất khô nhận được trong mỗi tấn thấp hơn. Vì thế, giá mua cần được xem cùng chất lượng phân, tiền chở và công đưa đến từng lô.

Mua hữu cơ vi sinh đóng bao

Nếu khó tìm hoặc vận chuyển phân chuồng, có thể chọn hữu cơ vi sinh có hướng dẫn dùng cho cà phê. Đọc hàm lượng hữu cơ, độ ẩm, NPK nếu có, tên vi sinh vật, mật độ và hạn sử dụng trước khi so giá và lượng dùng.

Trên thị trường còn có hữu cơ sinh học, hữu cơ khoáng và các chế phẩm humic, fulvic đậm đặc. Mỗi nhóm có thành phần và lượng dùng riêng. Trước khi áp một mức bón, cần xác định sản phẩm thuộc nhóm nào; bài phân hữu cơ, vô cơ và vi sinh khác nhau thế nào giúp phân biệt các loại thường gặp.

Bón hữu cơ cho cà phê bao nhiêu là phù hợp?

Phân chuồng hoai: tính lượng cho một đợt bón

Với cà phê vối kinh doanh, 10 tấn phân chuồng hoai/ha/đợt là mức có thể tham khảo để lập kế hoạch. Khoảng cách đến đợt tiếp theo thay đổi theo hàm lượng hữu cơ trong đất và những nguồn đã bổ sung:

Bảng dùng chỉ tiêu hữu cơ trong đất. Nếu phiếu phân tích ghi carbon hữu cơ, hãy nhờ phòng thử nghiệm giải thích trước khi đối chiếu. Khi chưa có kết quả đất, xem lại lượng phân chuồng, compost và các nguồn khác đã bón, rồi trao đổi với kỹ thuật viên địa phương để chọn chu kỳ phù hợp.

Giả sử chọn 10 tấn cho vườn 1 ha có 1.100 gốc, lượng bình quân là 10.000 ÷ 1.100 ≈ 9,1 kg/gốc/đợt. Với 1.000 m² áp cùng mức theo diện tích, cần 1.000 kg phân chuồng hoai. Khi chia đến từng gốc, dùng số gốc thực tế trên phần diện tích đó để tính lại.

Các con số này là khối lượng phân cần chuẩn bị cho đợt đã chọn. Đến năm sau, phải xem vườn đã đến kỳ bón lại hay chưa. Nếu chuyển sang một loại compost khác, cần xem thành phần và hướng dẫn của nguồn mới trước khi thay toàn bộ khối lượng phân chuồng bằng compost.

Hữu cơ vi sinh: tính tổng lượng cả năm

Với hữu cơ vi sinh dùng cho cà phê, dải tham khảo là 1,2–2 tấn/ha/năm. Khi chọn sản phẩm cụ thể, cần đối chiếu thành phần và lượng dùng trên nhãn. Đây là tổng cho cả năm, nên nếu chia lần, các lần cộng lại vẫn phải nằm trong kế hoạch đã chọn.

Chẳng hạn, chọn 2.000 kg/ha/năm và sản phẩm cho phép chia 2 lần bằng nhau thì mỗi lần dùng 1.000 kg/ha, tương đương khoảng 0,9 kg/gốc/lần ở mật độ trên. Sau lần đầu, ghi lượng đã dùng để tính phần còn lại cho lần sau.

Nếu muốn kết hợp phân chuồng với hữu cơ vi sinh, cần tính lại lượng của từng nguồn theo mục tiêu bổ sung hữu cơ, dinh dưỡng và tình trạng đất. Tránh lấy trọn mức của cả 2 phương án rồi cộng vào cùng một năm mà chưa kiểm tra nhu cầu.

Chọn thời điểm bón hữu cơ cho cà phê

Khi đã biết cần chuẩn bị bao nhiêu phân, hãy kiểm tra đất trước khi chọn ngày bón. Đầu mùa mưa thường thuận tiện cho việc bón hữu cơ; nếu chưa thực hiện được, có thể bố trí vào giữa mùa mưa khi đất đủ ẩm và thoát nước tốt.

Nên kiểm tra cả lớp đất bên dưới mặt, vì một trận mưa nhỏ có thể chỉ làm ướt lớp trên. Nếu vùng định bón còn khô, chờ thêm mưa hoặc tưới đủ ẩm trước khi thực hiện. Nếu nước đang đọng trong bồn, cần khơi thông đường thoát và chờ đất ráo bớt rồi mới bón. Tốt nhất là nên vùi lấp sau khi bón.

Sau thu hoạch, nhiều vườn cà phê ở Tây Nguyên bước vào mùa khô. Lúc này, nên kiểm tra lượng hữu cơ còn trong kế hoạch và khả năng cấp nước trước khi bố trí đợt phục hồi. Khi thiếu nước, có thể chuẩn bị nguồn phân, tổ chức ủ và vận chuyển để bón lúc điều kiện đất thuận lợi hơn. Với hữu cơ vi sinh được phép chia lần, đầu và giữa mùa mưa là các thời điểm có thể cân nhắc, giữ đúng tổng lượng năm đã tính.

Đặt phân vào vùng rễ và chia đều cho từng gốc

Chọn vùng bón theo sự phát triển của tán và bộ rễ, thường ở khu vực hình chiếu mép tán hoặc dọc một bên thành bồn. Chia đều phân trong vùng bón, tránh dồn thành đống sát thân. Cách làm rãnh hay rải mặt cần theo nguồn phân và điều kiện rễ tại vườn.

Bón phân chuồng hoai theo rãnh

Một cách bón cho cà phê kinh doanh là đào đoạn rãnh theo khoảng 1/4 vòng tán, rộng 20–30 cm, sâu 25–30 cm; đưa phân chuồng hoai vào rồi lấp đất. Vị trí và kích thước cần được điều chỉnh khi gặp rễ; đợt sau đổi phía để tránh đào lại liên tục trên cùng vùng rễ.

Khi gặp nhiều rễ hoặc rễ lớn, hãy đổi vị trí hoặc nhờ kỹ thuật viên xem cách bố trí. Trong lúc đào, hạn chế làm đứt rễ và lấp kín phân sau khi bón.

Bón hữu cơ vi sinh theo hướng dẫn sản phẩm

Với sản phẩm được hướng dẫn bón rãnh, có thể tham khảo rãnh nhỏ sâu 10–20 cm, rộng 10–15 cm, sau đó lấp đất. Nếu sản phẩm hướng dẫn rải mặt, hãy rải đều trong vùng nhận đủ nước và xử lý lớp phủ theo chỉ dẫn. Cần chốt cách dùng trước khi đào để tránh chôn sâu một sản phẩm vốn dùng trên mặt đất.

Trước khi bón cả lô, cân lượng cho 1 gốc và đánh dấu mức trên dụng cụ đong. Mỗi người bón dùng cùng mức đã cân để chia đều. Khi đổi loại phân hoặc lô có độ ẩm khác nhiều, cần cân lại vì cùng một thể tích có thể mang khối lượng khác nhau.

Tính phần dinh dưỡng hữu cơ cùng lịch phân khoáng

Sau khi chốt lượng hữu cơ, xem lại lượng đạm, lân và kali mà nguồn này có thể cung cấp. Phân chuồng, compost và hữu cơ vi sinh có thành phần khác nhau; nếu có phiếu phân tích, cần biết kết quả tính trên phân nguyên trạng hay chất khô trước khi quy đổi.

Riêng đạm trong phân chuồng và compost, phần ở dạng hữu cơ còn phải được vi sinh vật chuyển hóa thành dạng cây sử dụng được. Lượng giải phóng trong vụ phụ thuộc vào nguyên liệu, mức phân hủy, nhiệt độ và độ ẩm đất. Vì thế, khi tính phần phân khoáng còn cần, phải ước tính lượng có thể cung cấp trong vụ.

Lân và kali cũng cần được theo dõi cùng kết quả đất để tránh tích lũy quá mức khi bón hữu cơ nhiều năm. Bài cân đối hữu cơ và vô cơ cho cà phê trình bày cách lập bảng dinh dưỡng. Nếu lịch đang áp dụng đã tính cả nguồn hữu cơ, hãy kiểm tra những khoản dinh dưỡng đã trừ để tránh trừ lặp cùng một lượng khi tính phân khoáng.

Ngoài phân mua hoặc tự ủ, cỏ cắt và cành lá khỏe mạnh giữ lại để che phủ cũng góp phần duy trì hữu cơ trong vườn. Vật liệu bị bệnh cần được thu gom, xử lý riêng theo hướng dẫn quản lý bệnh. Nếu dùng thêm chế phẩm phân hữu cơ lỏng đậm đặc, có thể xem vai trò của humic và fulvic trong cải tạo đất trước khi đưa vào kế hoạch.

Ghi lại đợt đã bón để tính đợt tiếp theo

Ngay sau mỗi đợt, ghi tên hoặc nguồn phân, lượng cả lô, diện tích, số gốc và ngày bón. Nếu chia nhiều lần trong năm, ghi thêm lượng còn lại. Với phân chuồng bón theo chu kỳ nhiều năm, giữ cả kết quả đất đã dùng để chọn chu kỳ.

Đến lần chuẩn bị tiếp theo, đối chiếu những ghi chép này với tình trạng đất và sinh trưởng của cây rồi mới đặt thêm phân. Nếu cây vẫn kém, kiểm tra cả nước tưới, thoát nước và bộ rễ để tìm việc cần xử lý. Từ đó điều chỉnh lượng, ngày và cách bón cho đợt sau, thay vì tiếp tục tăng phân theo một mức đong quen thuộc.