Đầu mùa mưa, nhiều vườn cà phê cùng lúc cần bón hữu cơ, bổ sung NPK và xử lý đất chua. Nếu dùng thêm Trichoderma, liệu có thể trộn tất cả để bón một lượt cho đỡ công? Khi đổ chung vào một thúng, vôi và phân khoáng tiếp xúc trực tiếp với hữu cơ, vi sinh ở nồng độ cao hơn nhiều so với lúc đã rải ra đất.
Vì vậy, trước khi xếp lịch, cần tách rõ việc bón trong cùng đợt với trộn trực tiếp. Hữu cơ đã hoai có thể được bố trí cùng NPK trong kế hoạch dinh dưỡng; vôi nên rải riêng; còn Trichoderma cần dùng đúng cách phối hợp của chế phẩm. Có thể bắt đầu từ nguồn hữu cơ đang có, rồi kiểm tra lần lượt các vật tư định dùng cùng.
Phân hữu cơ dùng chung với từng loại thế nào?
Trước hết, hãy xem nguồn hữu cơ đã hoai chưa, có công bố vi sinh sống hay có thêm NPK không. Cùng mang tên phân hữu cơ, nhưng compost đã hoai và sản phẩm chứa vi sinh sẽ cần cách xử lý khác nhau khi phối hợp.
| Vật tư định phối hợp |
Cách bố trí tại vườn |
| Hữu cơ hoai và NPK | Có thể bố trí cùng đợt khi đã tính lượng dinh dưỡng; cân và bón từng nguồn riêng để dễ kiểm soát |
| Hữu cơ chứa vi sinh sống và NPK | Kiểm tra hướng dẫn tương thích; giữ riêng chế phẩm với phân đậm đặc nếu chưa có chỉ dẫn phối trộn |
| Hữu cơ và vôi | Ưu tiên rải vôi ở lượt riêng, tránh trộn tập trung với phân hữu cơ, nhất là nguồn còn giàu amoni |
| Hữu cơ hoai và Trichoderma | Chỉ phối khi chế phẩm có hướng dẫn; kiểm tra độ hoai, nhiệt và điều kiện nguyên liệu |
| Trichoderma và vôi | Không tự đổ chung; thực hiện yêu cầu tách lượt và thời điểm của chế phẩm |
| Cả vôi, hữu cơ, NPK và Trichoderma | Giữ thành các phần riêng, chỉ phối những cặp được hướng dẫn rõ |
Khi tự phối tại vườn, cần kiểm tra từng vật tư như trên. Nếu mua sản phẩm đã phối chế sẵn, hãy dùng theo thành phần, liều và cách bón được hướng dẫn trên bao.
Nếu đang dùng hữu cơ khoáng hoặc hữu cơ vi sinh đóng bao, hãy đọc bảng thành phần trước khi bổ sung vật tư khác. Phần phân biệt hữu cơ vi sinh, hữu cơ sinh học và hữu cơ khoáng giúp nhận ra phần dinh dưỡng cần cộng vào kế hoạch và phần vi sinh sống cần được bảo quản, sử dụng đúng điều kiện.
Bón phân hữu cơ cùng NPK: Tính dinh dưỡng ra sao?
Hữu cơ đã hoai và NPK có thể bổ sung cho nhau trong một chương trình chăm sóc. Để chọn lượng bón, cần cộng phần dinh dưỡng từ hữu cơ vào kế hoạch, thay vì giữ nguyên lịch NPK cũ rồi thêm hữu cơ lên trên.
Lấy một sản phẩm giả định công bố 4% N tổng số, 2% P₂O₅ hữu hiệu và 2% K₂O hữu hiệu. Nếu các tỷ lệ đều tính theo khối lượng sản phẩm đem bón, 1.000 kg sản phẩm sẽ đưa vào:
- 40 kg N tổng số.
- 20 kg P₂O₅ hữu hiệu.
- 20 kg K₂O hữu hiệu.
Mức 1.000 kg ở đây chỉ để minh họa phép tính. Muốn xác định lượng dùng cho vườn, vẫn cần xét diện tích, giai đoạn cây, kết quả phân tích đất và liều của sản phẩm. Nếu hàm lượng ghi trên chất khô, phải tính theo khối lượng khô sau khi trừ nước.
Riêng phần đạm, N gắn trong chất hữu cơ được giải phóng dần qua quá trình phân giải. Vì thế, cần biết thêm dạng đạm và khả năng cung cấp của nguồn hữu cơ khi điều chỉnh lượng đạm khoáng cho từng đợt. Phần cân đối phân hữu cơ và vô cơ cho cà phê hướng dẫn cách đưa các nguồn vào cùng kế hoạch.
Sau khi tính lượng, có thể cân từng nguồn rồi bón riêng trong cùng buổi nếu hướng dẫn sử dụng cho phép. Rải trong vùng rễ dưới tán, tránh dồn thành đống sát thân, nhất là với cây con. Nếu sản phẩm cho phép trộn trực tiếp, chỉ trộn phần sẽ dùng ngay theo hướng dẫn. Hữu cơ ẩm có thể làm phân khoáng hút ẩm, vón cục, nên không trộn để giữ lại trong bao cho các đợt sau.
Nếu hữu cơ có công bố vi sinh sống, hãy xem thêm hướng dẫn phối với NPK của chính sản phẩm để bảo vệ vi sinh trong lúc trộn và bón.
Vì sao nên bố trí vôi ở một lượt riêng?
Vôi làm tăng pH tại nơi tiếp xúc. Khi gặp nguồn chứa nhiều amoni, điều kiện kiềm có thể làm tăng lượng amoniac thoát ra, gây mất đạm. Phân chuồng còn tươi, vật liệu giàu amoni hoặc hỗn hợp có thêm urê là những trường hợp cần đặc biệt tránh trộn vôi trực tiếp.
Nếu thấy phân có mùi khai, hãy kiểm tra lại mẻ ủ và cách bảo quản, giữ riêng phần vôi. Phân chưa hoai cần được ủ tiếp trước khi đưa vào vùng rễ; rắc thêm vôi để khử mùi có thể làm mất thêm đạm. Khi phân đã đạt yêu cầu, xếp lượt bón hữu cơ riêng với lượt rải vôi.
Cũng cần xác định đúng loại vôi đang dùng. Đá vôi nghiền, dolomite, vôi sống CaO và vôi tôi Ca(OH)₂ khác nhau về khả năng trung hòa và tốc độ phản ứng. Khi thay loại, cần tính lại lượng theo chất lượng vật liệu và nhu cầu đất; không đổi ngang cùng số kilôgam. Vôi sống và vôi tôi có tính ăn mòn mạnh hơn đá vôi nông nghiệp, nên việc lựa chọn và sử dụng càng cần theo hướng dẫn cụ thể.
Nếu cần bón cả vôi lẫn hữu cơ trong mùa này, hãy xác định lượng vôi theo đất và loại vật liệu trước, rồi xếp các lượt phân tiếp theo. Để chốt khoảng cách, cần biết loại vôi, lượng đã rải, độ ẩm đất và yêu cầu của chế phẩm sắp dùng. Khi nhãn chưa nêu đủ, gửi các thông tin này cho cán bộ kỹ thuật hoặc nhà sản xuất để xác nhận ngày bón tiếp.
Phối Trichoderma với hữu cơ hoai ra sao?
Sau khi đã tách phần vôi, có thể xem nguồn hữu cơ nào thích hợp để dùng cùng Trichoderma. Nếu chế phẩm có hướng dẫn trộn với hữu cơ hoai để bón đất, hữu cơ sẽ giúp phân bố lượng chế phẩm đều hơn. Hãy kiểm tra nguyên liệu trước khi cân trộn:
- Đã qua ủ và ổn định; nếu vừa đảo hoặc làm ẩm lại thì không nóng trở lại mạnh.
- Không có mùi khai hay mùi thối rõ.
- Có độ ẩm phù hợp với cách dùng trên nhãn, không sũng nước.
- Chưa bị trộn thêm vôi, thuốc trừ nấm hoặc chất khử trùng không tương thích.
Những dấu hiệu này giúp phát hiện nguyên liệu còn bất thường. Với nguồn phân mới mua hoặc chưa rõ chất lượng, nên kiểm tra độ hoai và xem thêm thông tin về độ mặn; màu đen hay hết mùi không cho biết đầy đủ lượng muối có trong phân.
Khi nguyên liệu phù hợp, cân Trichoderma theo tỷ lệ ghi cho sản phẩm. Để hình dung cách quy đổi, giả sử nhãn hướng dẫn 1 kg chế phẩm cho 1 tấn hữu cơ: với 300 kg hữu cơ, lượng chế phẩm sẽ là 300 g. Khi dùng sản phẩm thực tế, thay tỷ lệ giả định này bằng liều trên nhãn.
Trộn đều và sử dụng đúng thời gian được hướng dẫn. Nếu nhãn chỉ yêu cầu trộn để bón, không tự chuyển sang ủ nhân sinh khối bằng mật đường rồi để nhiều ngày. Quá trình nhân nuôi cần kiểm soát giống, vệ sinh và điều kiện nuôi; mùi hoặc màu của mẻ tự ủ không xác nhận được chủng nấm và mật độ còn sống.
Nếu hữu cơ vi sinh đã công bố Trichoderma, hãy xem loại nấm, mật độ và lượng bón được hướng dẫn trước khi mua thêm gói chế phẩm. Nếu vẫn cần bổ sung, xác nhận liều và cách phối với đơn vị cung cấp để tính cả nguồn đang có.
Trichoderma có dùng trong đợt bón NPK được không?
Vườn dùng NPK vẫn có thể bố trí Trichoderma nếu đáp ứng hướng dẫn của chế phẩm. Điều cần kiểm tra là cách 2 vật tư tiếp xúc với nhau. Khi rải ra đất ẩm, phân khoáng được phân bố trong một thể tích đất lớn. Còn trong thúng hoặc bồn phân mẹ, bào tử có thể tiếp xúc với phân ở nồng độ cao trong thời gian dài.
Trên nhãn hoặc hướng dẫn kỹ thuật, hãy tìm thông tin về loại phân được phối, nồng độ, thứ tự pha và thời gian dùng sau pha. Khi có hướng dẫn cho đúng cặp vật tư, thực hiện theo cách đó. Nếu chưa có, giữ Trichoderma riêng với NPK đậm đặc và gửi tên phân, nồng độ dự kiến cho đơn vị cung cấp để xác nhận.
Thuốc trừ nấm, thuốc gốc đồng và chất khử trùng cũng cần được kiểm tra riêng về tương thích. Nếu sản phẩm yêu cầu tách thời điểm, hãy thực hiện đúng khoảng cách ghi cho cặp vật tư đó. Thử trong cốc có thể phát hiện vón cục hoặc kết tủa. Để biết nấm có sống được sau khi pha, cần kết quả kiểm tra tương thích của chế phẩm với loại vật tư định dùng.
Nếu tưới qua đường ống, dùng chế phẩm có hướng dẫn cho hệ thống đó, đồng thời kiểm tra nước, bộ lọc và hóa chất vệ sinh đường ống đang dùng. Không tự cho Trichoderma vào bồn phân mẹ chỉ vì chế phẩm có thể phân tán trong nước.
Sắp xếp công việc trong vườn cà phê thế nào?
Với mỗi lô, hãy xác định lượng từng vật tư và những cặp cần dùng riêng. Từ các yêu cầu đó, chọn ngày thực hiện theo điều kiện đất và thời tiết. Có thể ghi việc cần làm thành 4 phần sau:
| Công việc |
Nội dung cần chốt trước khi làm |
| Kiểm tra đất và vật tư | Đất có cần vôi không, đã bón những gì, nguồn hữu cơ thuộc loại nào |
| Bố trí lượt vôi nếu cần | Loại vôi, lượng theo nhu cầu đất, cách rải và yêu cầu tách với các lượt phân |
| Bố trí hữu cơ và NPK | Lượng từng nguồn sau khi cân đối dinh dưỡng, vị trí bón, độ ẩm đất |
| Bố trí Trichoderma | Mục tiêu dùng, liều, cách phối với hữu cơ và yêu cầu tách với vật tư khác |
Ví dụ, vườn chỉ cần bổ sung hữu cơ và NPK thì có thể tập trung cân đối 2 nguồn này. Nếu đất không có nhu cầu bón vôi, không cần tạo thêm một lượt vôi trước khi dùng Trichoderma. Khi đất cần điều chỉnh độ chua, hãy xác định phương án vôi trước, rồi bố trí phân và chế phẩm theo những yêu cầu tách lượt đã kiểm tra.
Với cây con, tính lượng theo tuổi cây và tránh tập trung nhiều vật tư quanh bầu. Với đất đang úng, ưu tiên thoát nước và kiểm tra rễ trước khi bón. Những việc này cần được xử lý ngay tại vườn, dù trên lịch đã đến ngày chăm sóc.
Đưa vật tư vào đống ủ khác gì bón ra đất?
Nếu hữu cơ còn phải ủ, hãy chuẩn bị mẻ ủ trước khi xếp ngày bón ra vườn. Urê hoặc phân lân có thể được dùng trong một số công thức để hỗ trợ phân giải, với lượng tính theo nguyên liệu và cách quản lý mẻ. Khi chọn một công thức, cần làm đúng cả phần phối liệu, độ ẩm, thông khí và theo dõi nhiệt của công thức đó.
Với Trichoderma, cần xác định chế phẩm được dùng để hỗ trợ quá trình ủ hay để bổ sung nấm sống vào thành phẩm. Nếu bổ sung sau ủ, nguyên liệu phải đạt điều kiện nhiệt và độ hoai mà chế phẩm yêu cầu. Rắc thêm nấm vào cuối mẻ chưa hoai sẽ không xử lý ngay được nhiệt, amoni hoặc các chất còn bất lợi cho rễ.
Cũng không nên thêm vôi vào đống ủ để mong phân mau chín. Nếu mẻ có mùi khai, quá ướt hoặc phân giải chậm, kiểm tra lần lượt phối liệu, độ ẩm và thông khí để sửa đúng nguyên nhân. Phần ủ vỏ cà phê làm phân hữu cơ trình bày cách theo dõi và xử lý những tình huống này với vỏ cà phê.
Khi chuyển phân ra vườn, giữ riêng từng vật tư đến lúc sử dụng, ghi lượng và ngày bón cho từng lô. Đến đợt kế tiếp, dùng bản ghi này để cộng lượng dinh dưỡng đã bón và kiểm tra thời điểm dùng hóa chất gần nhất, rồi mới xếp lượt phân hoặc chế phẩm tiếp theo.
