Thấy vài cây cà phê con bắt đầu vàng lá, nhiều nhà vườn phân vân nên thêm đạm, phun vi lượng hay dùng kích rễ. Nếu chọn phân ngay từ màu lá, bạn có thể bỏ sót bầu chưa thấm nước, hố đang úng hoặc phân tập trung sát rễ. Những trường hợp này cần được sửa tưới, thoát nước hoặc kiểm tra vị trí phân trước khi bón thêm.
Để xử lý cà phê con vàng lá, hãy bắt đầu từ kiểu vàng trên lá, sau đó xem cây bị ở đâu trong lô và kiểm tra nước, bầu, lượng phân đã dùng. Các bước này giúp phân biệt cây cần bổ sung dinh dưỡng với cây hấp thu nước, dinh dưỡng kém do rễ bị hại. Nếu vàng kèm héo nhanh, cổ rễ thâm hoặc có thêm cây suy trong cùng một đám, cần kiểm tra tại vườn sớm, không chờ thử thêm phân.
Lá nào vàng trước, và vàng như thế nào?
Chọn một cây vàng lá và một cây khỏe cùng giống, cùng thời điểm trồng để so sánh. Xem từ lá già phía dưới lên lá non ở ngọn: màu nhạt đều hay chỉ vàng giữa gân, có đốm, cháy mép hoặc rụng lá không? Với lá có đốm, lật mặt dưới để quan sát thêm. Những chi tiết này giúp chọn bước kiểm tra tiếp theo.
| Biểu hiện trên cây |
Cần kiểm tra tiếp |
| Nhiều lá nhạt màu khá đều, cây ít phát triển | Khả năng thiếu đạm, lượng đã bón và tình trạng rễ |
| Lá già vàng giữa gân, phần dọc gân còn xanh | Nguồn magiê đã dùng và khả năng hút dinh dưỡng của rễ |
| Lá non vàng giữa gân, mạng gân còn xanh rõ | Khả năng thiếu sắt; kiểm tra pH đất và vùng rễ |
| Vàng kèm héo, rụng lá hoặc ngọn ngừng phát triển | Độ ẩm bầu, thoát nước, cổ rễ và tổn thương rễ |
| Đốm vàng kèm bột vàng cam ở mặt dưới lá | Kiểm tra bệnh gỉ sắt; các dạng đốm khác cần được xem riêng |
| Cháy mép hoặc xuất hiện vết cháy sau bón, phun | Lượng phân, nồng độ pha, vị trí rải và các sản phẩm đã dùng |
Kiểu vàng trên lá giúp chọn hướng kiểm tra, nhưng trước khi mua phân vẫn cần xem nước và rễ. Nếu cây vừa có dấu hiệu thiếu chất vừa bị thối rễ, cần tìm nguyên nhân hư rễ và xử lý cùng với việc cân đối dinh dưỡng. Khi quan sát, xem cả những lá đã mở đủ, thay vì chỉ nhìn cặp lá vừa nhú trên ngọn.
Xem cây vàng tập trung ở đâu trong lô
Từ cây đã chọn, đi dọc hàng và đánh dấu những cây có biểu hiện tương tự. Nếu vàng nhiều ở chỗ thấp sau mưa, kiểm tra nước dồn vào hố. Nếu tập trung cuối tuyến tưới, đo lượng nước thực đến đó. Cây trồng dặm hoặc cây cùng một lô giống nên được ghi riêng để so đúng tuổi và nguồn cây.
Sau khi biết vị trí, đối chiếu với thời điểm bắt đầu vàng: trước đó vừa mưa kéo dài, bón phân hay phun gì? Ghi cả những lần hòa tưới và phun bổ sung nếu có nhiều người chăm. Với cây vừa vàng vừa ít ra lá mới, phần kiểm tra cà phê con chậm lớn giúp xem thêm các vấn đề từ cây giống, nước và cách trồng.
Kiểm tra bầu và rễ trước khi bón thêm
Lá rũ có thể xuất hiện khi bầu thiếu nước hoặc khi cà phê con bị úng. Vì thế, cần kiểm tra ẩm trong bầu và đất sát bên, không chỉ nhìn mặt hố. Gạt nhẹ lớp phủ, mở phần đất cần thiết để kiểm tra, tránh đào sâu quanh cả gốc hoặc kéo bật cây lên.
Nếu bầu khô, xem lại vị trí cấp nước để nước thấm đến bầu. Với nhỏ giọt, hứng nước tại các đầu tưới trong cùng khoảng thời gian để tìm điểm ra ít bất thường, rồi kiểm tra nghẹt và áp lực. Nếu đất ướt kéo dài, giảm hoặc tạm dừng tưới tại vùng thừa nước, ngăn nước dồn từ phía trên và sửa đường thoát. Hoãn bón phân, kể cả tưới thêm sản phẩm kích rễ vào hố còn úng.
Trong lúc xem nước, quan sát cả phần thân sát mặt đất: có bị vùi kín, trầy, thắt hoặc gió lay không? Gạt nhẹ đất bồi và lớp phủ áp thân, cố định cây khi cần nhưng tránh giẫm nén vùng rễ.
Nếu phải kiểm tra trực tiếp rễ, nhờ người có kinh nghiệm chọn cây đại diện và chỉ mở phần đất cần thiết. Chú ý mô rễ mềm, tuột vỏ hoặc mất đầu rễ non; rễ già sẫm màu nhưng còn chắc cần được phân biệt với phần đã thối.
Khi cây vàng thành đám, cổ rễ thâm hoặc rễ bị hư, cần kiểm tra sâu bệnh cùng lúc với xử lý nước. Tuyến trùng có nhóm gây nốt sưng và nhóm gây vết thương, nên cần xem cả rễ hoại tử dù không thấy u. Liên hệ nơi chẩn đoán để được hướng dẫn lấy mẫu; cách xử lý phụ thuộc tác nhân gây hại, không tưới một loại thuốc nấm cho mọi cây vàng lá.
Khi nào cần bổ sung dinh dưỡng?
Sau khi kiểm tra nước và rễ, mới đối chiếu biểu hiện lá với lượng phân thực dùng. Nếu cây đã ổn định, đất đủ ẩm, thoát nước và còn thiếu phần dinh dưỡng trong kế hoạch, tính lượng bổ sung cho nhóm cây đó. Cây mới trồng và cây đã phát triển nhiều tháng cần được tính riêng, không nhận chung một lượng chỉ vì cùng có lá vàng.
Trước khi thêm urê, cộng cả đạm đã có trong NPK, hữu cơ khoáng và các lần hòa tưới. Với magiê, xem trên nhãn những nguồn đã dùng có cung cấp Mg không, chẳng hạn một số loại lân nung chảy hoặc dolomite. Phần bổ sung trung, vi lượng cho cà phê hướng dẫn cách rà các nguồn này. Với lá non vàng kéo dài, nên kiểm tra thêm pH, rễ và kết quả phân tích trước khi quyết định bổ sung sắt.
Khi đã xác định phần còn thiếu, sắp xếp lại các đợt theo kế hoạch dinh dưỡng năm đầu và cân lượng trước khi bón. Nếu cây héo hơn hoặc cháy mép tăng sau lần bón vừa rồi, tạm dừng bổ sung, kiểm tra lượng đong, nồng độ hòa tưới và vị trí rải. Không cố xả nhiều nước để rửa phân khi hố đang úng.
Phun phân bón lá có giúp cây xanh lại không?
Bổ sung dinh dưỡng qua lá có thể hỗ trợ khi cây cần một chất cụ thể và sản phẩm có hướng dẫn phù hợp. Tuy vậy, cây héo nặng hoặc hố còn úng cần được chăm lại trước; phun lá không sửa được tình trạng rễ thiếu oxy hay rễ đã tổn thương. Cây có đốm bệnh, bột vàng cam hoặc côn trùng gây hại cần được kiểm tra theo hướng sâu bệnh.
Nếu cần phun, cân lượng và pha theo nồng độ trên nhãn dành cho cây trồng đó. Chọn điều kiện thời tiết được hướng dẫn và chỉ phối các sản phẩm có chỉ dẫn dùng chung. Khi đã xuất hiện vết cháy sau phun, dừng dùng hỗn hợp đó để kiểm tra cách pha và các thành phần đã phối. Không phun dồn thêm nhiều loại với mục đích làm lá xanh nhanh.
Trường hợp nào nên phân tích đất, lá hoặc rễ?
Nên cân nhắc phân tích khi cây tiếp tục vàng sau khi đã điều chỉnh tưới và thoát nước, khi biểu hiện không rõ chất thiếu hoặc khi nhiều nhóm triệu chứng xuất hiện cùng lúc. Phân tích đất giúp kiểm tra pH và các chỉ tiêu dinh dưỡng; phân tích lá cho biết hàm lượng trong mô. Kết quả cần được đọc cùng tuổi cây, kiểu vàng và lịch chăm sóc đã ghi.
Trước khi lấy lá, hỏi nơi nhận về tuổi lá, vị trí và số lượng cần lấy cho cà phê con. Giữ riêng mẫu nhóm yếu với nhóm khỏe, báo các lần phun phân hoặc thuốc gần nhất để nơi phân tích hướng dẫn xử lý mẫu. Không chỉ gom những lá vàng nặng, sắp rụng rồi gửi làm mẫu dinh dưỡng.
Nếu cần xét nghiệm tuyến trùng, mẫu thường gồm đất vùng rễ và rễ tơ của cây có triệu chứng nhưng còn sống; tránh chỉ lấy dưới cây đã chết. Để riêng mẫu cây khỏe dùng đối chiếu và ghi rõ vị trí. Giữ mẫu tránh nắng nóng, không làm đông và gửi theo hướng dẫn của nơi nhận.
Theo dõi cây sau xử lý như thế nào?
Đánh dấu cây và ghi việc đã điều chỉnh: sửa tưới, thoát nước hay bổ sung chất nào, bao nhiêu. Sau đó kiểm tra lại đúng việc vừa làm, chẳng hạn nước đã thấm vào bầu hay hố còn đọng sau mưa không. Chụp ảnh cùng góc qua các lần thăm vườn để so lá và ngọn mới, đồng thời đếm xem có thêm cây bị vàng không.
Một số lá nhạt màu có thể xanh lại khi nguyên nhân được khắc phục, nhưng phần đã cháy hoặc hoại tử sẽ không liền lại. Để đánh giá sự hồi phục, hãy xem cây có bớt héo, ngừng xuất hiện tổn thương mới và tiếp tục mở lá hay không. Nếu cây suy nhanh hơn hoặc số cây bị hại tăng, cần kiểm tra lại tại vườn ngay, thay vì tiếp tục đổi phân để cố làm mọi lá cũ xanh lại.
