Chuẩn bị trồng cà phê, mỗi hố cần bao nhiêu phân chuồng, bao nhiêu lân và có phải thêm vôi không? Việc tính vật tư nên làm từ sớm để kịp mua phân, trộn đất và kiểm tra hố trước ngày đưa cây giống ra vườn.
Để bón lót cho cà phê con, trước hết cần chọn nguồn phân phù hợp rồi mới chốt lượng cho từng hố và cả lô. Các mức tham khảo trong bài dành cho cà phê vối trồng mới ở Tây Nguyên. Đất tái canh có tiền sử bệnh rễ hoặc tuyến trùng cần được đánh giá và xử lý theo quy trình riêng trước khi trồng lại.
Chọn phân bón lót cà phê cho mỗi hố thế nào?
Một phương án bón lót thường dùng gồm phân chuồng hoai và lân nung chảy. Với phương án này, có thể tham khảo 5–10 kg phân chuồng hoai và 0,5 kg lân nung chảy/hố, rồi chọn lượng theo đất, chất lượng nguồn phân và kế hoạch dinh dưỡng của lô. Vôi được tính riêng nếu đất cần giảm chua.
Trước khi chốt vật tư, xem khu trồng có thoát nước tốt không. Nước dồn vào hố hoặc tầng đất chặt cần được xử lý từ khâu chuẩn bị đất. Một hố được bón đủ phân vẫn có thể làm cây suy nếu rễ thường xuyên ở trong đất úng, thiếu không khí.
Khi đã biết điều kiện đất, kiểm tra tiếp nguồn hữu cơ định mua. Phân bò nhiều chất độn, phân gà và hữu cơ khoáng có thành phần khác nhau, nên cùng một số kilôgam sẽ đưa vào hố lượng dinh dưỡng và muối hòa tan khác nhau. Nếu chuyển sang phân gà, cần tính lại lượng và phần dinh dưỡng đi kèm trước khi dùng.
Kiểm tra nguồn hữu cơ trước khi mua
Khi xem hàng, hãy kiểm tra cả phần phân bên trong, kể cả khi lớp ngoài đã khô. Nếu phân còn nóng mạnh, có mùi khai, mùi thối nặng hoặc nhiều cục phân tươi, cần tiếp tục ủ và đánh giá lại trước khi dùng. Đưa nguồn phân này xuống hố có thể khiến rễ non gặp nhiệt, amoniac và các chất gây hại do quá trình phân hủy còn mạnh.
Phân tơi hơn, giảm mùi bất thường và nguội gần nhiệt độ môi trường là những dấu hiệu nhận biết ban đầu. Tuy vậy, nhìn và ngửi khó phát hiện hết lượng muối hay nguy cơ mầm bệnh. Trước khi mua lô lớn hoặc nhận phân từ nguồn chưa quen, nên hỏi rõ nguyên liệu, quá trình ủ và độ hoai của phân cùng kết quả kiểm tra chất lượng nếu có.
Nếu phân chuồng còn phần chưa hoai, giữ lại ở khu ủ để xử lý và đánh giá lại trước khi dùng. Bỏ phân tươi xuống hố rồi chờ đến ngày trồng không thay được quá trình ủ, vì nhiệt, ẩm và thông khí trong hố không được quản lý như ở khu ủ.
Nếu khó tìm phân chuồng, có thể chọn hữu cơ đóng bao có hướng dẫn bón lót phù hợp với cà phê hoặc cây lâu năm. Lượng bón phải tính theo hướng dẫn của đúng sản phẩm đó; mức 5–10 kg phân chuồng không áp nguyên cho một loại hữu cơ khoáng đậm đặc. Ghi cả hàm lượng hữu cơ, N–P₂O₅–K₂O và lượng sản phẩm bón mỗi hố để cộng vào kế hoạch dinh dưỡng năm đầu.
Có cần thêm vôi vào từng hố không?
Lượng vôi cần bón phụ thuộc độ chua của đất và phần đã dùng khi làm đất. Nếu đã rải cho toàn lô, phải tính cả lượng đó trước khi bổ sung vào hố. Tự cộng thêm một lượng cố định cho mỗi hố có thể làm tổng lượng vượt nhu cầu của đất.
Khi cần phân tích, nên lấy mẫu trước lúc xử lý và ghi rõ phương pháp đo pH để đối chiếu đúng kết quả. Đồng thời xác định loại vật liệu sẽ dùng: đá vôi nghiền, dolomite và vôi sống CaO khác khả năng trung hòa cũng như cách sử dụng. Nếu đổi loại, phải chọn vật liệu và tính lại lượng vôi theo đất trước khi dùng, không đổi ngang kilôgam giữa các loại.
Sau khi chốt phương án, ghi riêng lượng vôi đã rải và lượng còn cần cho từng khu. Người thi công sẽ biết khu nào đã được bón, khu nào còn thiếu, tránh rải toàn vườn rồi tiếp tục cộng thêm vào mỗi hố.
Tính vật tư theo số hố thực tế
Khi đã chọn loại và lượng cho mỗi hố, mới nhân với số hố của lô, gồm cả phần trồng dặm đã dự kiến. Ví dụ, nếu phương án dùng 10 kg phân chuồng hoai và 0,5 kg lân nung chảy/hố, lượng cần chuẩn bị là:
| Số hố |
Phân chuồng hoai |
Lân nung chảy |
| 100 hố | 1.000 kg | 50 kg |
| 500 hố | 5.000 kg | 250 kg |
| 1.000 hố | 10.000 kg | 500 kg |
Bảng minh họa lượng vật tư của phương án đã chọn, không phải mức bón cho mọi nguồn hữu cơ. Nếu chọn 5 kg phân chuồng/hố thì 100 hố cần 500 kg; nếu đổi sang sản phẩm đóng bao, tính lại từ hướng dẫn của sản phẩm. Vôi vẫn được xác định riêng theo đất.
Khi dự trù chi phí, cộng cả vận chuyển, bốc dỡ, công chuyển phân vào từng hàng, đào, trộn và lấp hố. Tính đủ từ đầu sẽ dễ sắp xếp vật tư và nhân công hơn khi cây giống đã đưa ra vườn.
Trộn phân với đất và lấp hố trước ngày trồng
Nên bố trí hoàn thành khâu trộn phân, lấp hố trước trồng khoảng 1 tháng để có thời gian kiểm tra chỗ lún, nước đọng và chất lượng trộn. Với hố đào thông thường, có thể tham khảo kích thước 60 × 60 × 60 cm. Thiết kế cụ thể vẫn cần phù hợp với đất, địa hình và phương án thoát nước của khu trồng.
Khi đào, để riêng lớp đất mặt với đất tầng dưới, nhặt bỏ đá lớn, rễ cũ và vật cản. Đánh tơi đất mặt rồi cân phân theo lượng đã chọn. Nếu dùng xô để đong, cân cả xô đã chứa phân rồi trừ khối lượng xô rỗng để biết mỗi xô có bao nhiêu kilôgam phân. Cùng một xô nhưng phân khô, ẩm hoặc nhiều chất độn sẽ có khối lượng khác nhau.
Trộn kỹ phân với đất mặt để phân bố đều, tránh để một đống ở đáy hoặc cục phân tập trung đúng chỗ sẽ đặt bầu. Sau đó lấp theo thiết kế của lô. Khi làm nhiều hố, cân kiểm tra thêm trong quá trình thi công để mỗi hố nhận đúng phần đã chọn, tránh đổ dồn vật tư còn lại vào những hố cuối.
Sau mưa hoặc tưới, xem đất lún đến đâu và hố có giữ nước không để sửa trước khi trồng. Cách tạo bồn cần dựa vào địa hình và khả năng cấp, thoát nước của từng vị trí, thay vì làm cùng một kiểu hố lõm hay mô cao cho toàn lô.
Kiểm tra lại hố rồi mới đặt cây
Đến ngày trồng, xem đất đã đủ ẩm, thoát nước và phân được trộn đều chưa. Nếu còn chỗ nóng, mùi bất thường hoặc phân dồn thành cục, cần tìm nguyên nhân và xử lý trước khi đặt bầu. Khoảng thời gian đã chờ không thay cho việc kiểm tra hố thực tế.
Khi hố đã sẵn sàng, chọn cây giống khỏe, bầu nguyên và mở lỗ vừa bầu ở giữa hố. Tháo túi cẩn thận, đặt cây thẳng rồi lấp đất kín quanh bầu, nén vừa phải để hạn chế khoảng trống. Giữ độ sâu trồng phù hợp, tránh vùi cổ rễ hoặc để nước liên tục dồn vào thân.
Ở bước này, không rắc thêm urê, kali hoặc NPK sát đáy bầu để cây nhanh lớn. Phần bón thúc được bố trí sau khi cây hồi phục; trước mắt cần kiểm tra ẩm, cây nghiêng và chỗ lún sau những trận mưa đầu. Khi cây ổn định, mới chuyển sang bón thúc cho cà phê mới trồng.
Giữ lại bảng ghi tên và lượng phân đã bón lót để cộng dinh dưỡng từ hữu cơ và vô cơ cho những đợt tiếp theo. Phần dinh dưỡng đã đưa vào hố cần được tính vào tổng lượng của năm đầu trước khi mua thêm vật tư.
